Projekt archiwistyczny mający za cel zebrać w jednym miejscu jak najwięcej informacji na temat książki "Błękitny Zamek" Lucy Maud Montgomery: historia wydania, tłumaczenia, adaptacje, recepcja.
Błękitny Zamek jest jedną z pozycji wyszczególnionych w bibliografii książek podejmujących tematykę serca w ramach akcji czytelniczej Czytamy z sercem.
Akcja Czytelnicza „Czytamy z Sercem” to bezpłatna inicjatywa czytelnicza i edukacyjna organizowana w ramach obchodów dwóch świąt odbywających się 29 września – Ogólnopolskiego Dnia Głośnego Czytania oraz Światowego Dnia Serca. W tym [2026] roku odbędzie się pierwsza międzynarodowa edycja projektu. [1]
Bibliografia dedykowana sercu, przygotowana przez Panią Małgorzatę Ficoń, pomysłodawczynię i koordynatorkę akcji „Czytamy z Sercem” Zachęcamy dzieci i młodzież do czytania nie tylko o sercu. Rozwijajcie swoją wiedzę i wyobraźnię. Drodzy Rodzice, czytajcie swoim dzieciom, szczególne zalecenie dajemy opiekunom czuwającym przy swoich pociechach w szpitalach. To działa terapeutyczne nie tylko na małych pacjentów!
Spektakl w wykonaniu aktorów Mazowieckiego Teatru Muzycznego im. Jana Kiepury w Warszawie.
Premiera: 4-5 czerwca 2021 r.
Spektakl jest ciągle grany.
Czas trwania: 180 minut
Autor plakatu: Andrzej Pągowski
Produkcja:
– reżyseria, ruch sceniczny, reżyseria projekcji multimedialnych – Beata Redo-Dobber
– kierownictwo i opracowanie muzyczne – Mieczysław Smyda
– projekcje multimedialne – Jacek Kamiński
– kostiumy – Maria Balcerek
– choreografia – Zofia Rudnicka
– reżyseria światła – Maciej Igielski
– korepetytor solistów – Marek Lipski
– przygotowanie zespołu wokalnego – Jakub Zmysłowicz
Aktorzy:
Anna Lasota, Sylwia Danieluk jako Joanna Marcin Jajkiewicz, Tomasz Rak jako Eddi Anna Lubańska jako Tekla Katarzyna Trylnik jako Izabella Zuzanna Caban, Ewa Szczypińska [od marca 2026*] jako Oliwia Aleksandra Hofman jako Georginia Witold Żołądkiewicz, Krzysztof Cybiński [od kwietnia 2024*], Grzegorz Ciulkin [od marca 2026*] jako Beniamin Grzegorz Szostak, Przemysław Rezner, Dariusz Niebudek [od grudnia 2024*] jako Abel Andrzej Precigs [do czerwca 2023], Wojciech Machnicki [od grudnia 2023*] jako Redfern Aleksander Zuchowicz, Arkadiusz Borzdyński [wrzesień 2021*], Przemysław Franciszek Niedzielski [zastępstwo 19 grudnia 2021*], Jakub Pawłowski [od marca 2026] jako Parsival Tomasz Pałasz jako Listonosz Dariusz Jakubowski jako Doktor Trent (gościnnie, jako projekcja wideo)
Tancerze stepujący:
Tomasz Pałasz, Michał Wierzbowski, Maciej Glaza [zastępstwo*]
Balet MTM: Eliza Popielecka, Julia Witczak, Izabela Zabłocka, Mateusz Sobczak, Kamil Węsierski, Zofia Knetki-Oberemok, Klaudia Szmytka, Aleksandra Studnicka, Bartłomiej Kamiński, Santiago Bello[od*], Bartłomiej Zaniewicz[*], Przemysław Młyński [*], Krzysztof Łuczak [*]
Zespół wokalny MTM:
Marta Pierzchała, Wioletta Sędzik [do kwietnia 2023], Marta Olszewska, Jacek Ornafa, Edwin Nowak-Grelow, Antoni Olszewski, Katarzyna Niedzielska, Julia Mach, Przemysław Piskozub, Przemysław Młyński [od*]
[Błękitny Zamek [program teatralny], red. Agnieszka Kowacka, Mazowiecki Teatr Muzyczny, Warszawa 202?, s. 1-4]
W programie znajdują się również: streszczenie; zdjęcia z prób muzycznych; tekst reżyserki, Beaty Redo-Dobber; fragment libretta, piosenki W Błękitnym Zamku; projekty kostiumów; życiorysy osób zaangażowanych w produkcję: Beaty Redo-Dobber, Mieczysława Smyda, Jacka Kamińskiego, Mari Balcerek, Zofi Rudnickiej, Macieja Igielskiego, Marka Lipskiego, Jakuba Zmysłowicza, Andrzeja Pągowskiego, Anny Lasoty, Sylwii Danieluk (wtedy: Gorajek), Marcina Jajkiewicza, Tomasz Raka, Anny Lubańskiej, Katarzyny Trylnik, Zuzanny Caban, Aleksandry Hofman, Witolda Żołądkiewicza, Grzegorza Szostaka, Andrzeja Precigsa, Aleksandra Zuchowicza, Dariusza Jakubowskiego, Tomasza Pałasza i Michała Wierzbowskiego.
Tym razem postanowiłam przywołać artykuł nie z uwagi na kontekst przywołania w nim Błękitnego Zamku, tylko (dokładnie odwrotnie) z uwagi na jego nieobecność w nim. Tytuł tekstu Barbary Tylickiej Festiwal kanadyjskiej pisarki stał się określeniem funkcjonującym i popularnym wśród polskich badaczy Montgomery. Opisuje on niesłabnący fenomen prozy Maud mający miejsce na przełomie XX i XIX. Od tego terminu tytuł wziął artykuł Doroty Pielorz „Festiwal kanadyjskiej pisarki”, czyli o mniej znanych polskich tłumaczeniach Anne of Green Gables Lucy Maud Montgomery („Porównania” 2020, nr 26, s. 235-253). Można więc chyba uznać tekst Tylickiej w pewnym sensie za formujący albo nawet i wieszczy, ponieważ opisywany w nim szał wydawców do drukowania Maud wybuchł na dobre dopiero w drugiej połowie lat 90., kiedy to nagle zaczęły grupowo wychodzić coraz to nowe tłumaczenia Ani z Zielonego Wzgórza [1].
⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆
[Barbara Tylicka, Festiwal kanadyjskiej pisarki, "Guliwer" 1992, nr 1, s. 24-25]
"Historynka (The Story Girl, 1911) ukazała się niedawna w dwóch wydawnictwach: "Alfa" i "Graf"...": O ile Graf Historynkę wtedy wydał, to nie udało mi się natrafić na żaden ślad edycji z Wydawnictwa Alfa. W kwestii tej milczy zarówno katalog Biblioteki Narodowej jak i blog Agnieszki Maruszewskiej, może więc nigdy to wydanie nie doszło do skutku?
"...sympatyczny film kanadyjski emitowany w naszej telewizji w 1990 roku.": Zapewne chodzi o adaptację Ani z Zielonego Wzgórza z 1985 r. z Megan Follows w roli Anne Shirley.
"...warto by wydać fragmenty dziennika pisarki, które ukazały się w Toronto w roku 1985.": W Polsce Nasza Księgarnia mimo szerzej zakrojonych zapowiedzi, wydała tylko dwa tomy dzienników Maud (Krajobraz dzieciństwa i Uwięziona dusza, oba w 1996 roku), które w kanadyjskiej wersji są jednym woluminem pokrywającym lata 1889–1910.
⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆
Tylicka w swoim artykule przywołuje większość książek Maud. Te, które pominęła, to:
Czarodziejski świat Marigold, przeł. Karolina Bałłaban, Graf, Gdańsk 1991.
W pajęczynie życia, przeł. Henryka Stępień, Graf, Gdańsk 1992.
Pat ze Srebrnego Gaju, przeł. Ewa Fiszer, Nasza Księgarnia, Warszawa 1993.
Pani na Srebrnym Gaju, przeł. Ewa Fiszer, Nasza Księgarnia, Warszawa 1993.
Zaczynając od końca: artykuł został opublikowany w numerze Guliwera za styczeń/luty 1992 roku, logiczne jest więc, że nie mógł on odnosić się do jeszcze wtedy niewydanej dylogii o Pat, przetłumaczonej w 1993. W pajęczynie życia według Przewodnika bibliograficznego miało swoją premierę w drugiej połowie 1992 roku, z tego samego powodu zostało więc pominięte. Czarodziejski świat Marigold nie trafił od razu po premierze do zbiorów Biblioteki Narodowej (tylko dopiero w 2016 roku), nie został więc zbliżony czas jego premiery odnotowany w Przewodniku bibliograficznym, ale na podstawie reklamy w gazecie [2] można założyć, że miał premierę w połowie grudnia 1991 roku. Czy tekst już wtedy mógł być napisany i Tylicka nie chciała go ponownie redagować albo nie była świadoma najnowszej montgomeriańskiej premiery? Jest taka możliwość.
Pozostaje więc Złocista droga z jednym wydaniem z 1990 (następne dopiero w 1993 r. jako wspólna pozycja z Historynką) i Błękitny Zamek, który miał do tego czasu aż pięć powojennych wznowień, w tym jedno w 1991. Dziwi więc mnie fakt, że został pominięty. Brak Złocistej drogi może wynikać z tego, że autorka nigdy się na nią nie natknęła (w stopce redakcyjnej brak informacji o wielkości nakładu, ale Historynka była wydrukowana w według zapewnień wydawcy w 40'000 egzemplarzy, musiała być to więc porównywalna lub lekko niższa liczba) i nie wiedziała o jej istnieniu na polskich półkach (co jednak jest odrobinę niezwykłe, bo Złocista droga wyszła przecież w wielokrotnie w tekście wspominanym Grafie).
Błękitny Zamek, według deklaracji Naszej Księgarni, w 1992 roku miał przynajmniej 400'000 cyrkulujących kopii w obiegu a musical na jego podstawie był wtedy wciąż częścią repertuaru Teatru Wielkiego w Łodzi. O wiele mniej prawdopodobne wydaje mi się więc w tym przypadku, że nieuwzględnienie go w artykule było pomyłką. Zakładam, że musiało to być intencjonalne. Jaki jednak mógł być powód?
Podtytułem czasopisma Guliwer, w którym artykuł się ukazał, była fraza Czasopismo o książce dla dziecka. Błękitny Zamek pisany był z myślą o czytelniku dorosłym, nawet jeśli później i tak trafiał w ręce młodszych odbiorców innych powieści Montgomery. Może autorce zależało jednak na zachowaniu tego rozróżnienia? Błękitny Zamek z czasem był coraz mocniej spychany w rejony literatury dziecięco-młodzieżowej poprzez włączanie go w kolekcje klasyki dziecięcej bądź wydawanie przez wydawców kojarzących się stricte z literaturą dziecięcą (np. Zielona Sowa, 2003), w latach 90. mogła to być jednak wciąż kwestia rozwojowa.
⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆
[1] Zob. Spis pierwszych wydań polskich przekładów Anne of Green Gables Lucy Maud Montgomery, [w:], 110 lat Anne of Green Gables Lucy Maud Montgomery w Polsce. Recepcja, przekłady, nowe odczytania i perspektywy badawcze, red. Agnieszka Kwiatkowska, Ewa Rajewska, Aleksandra Wieczorkiewicz, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 2024, s. 405-406, https://repozytorium.amu.edu.pl/items/a8a435d1-38c7-4935-94db-f0ca75bbdc8e.
[2] Treść reklamy z Głosu Wybrzeża z 17 grudnia 1991 roku (nr 292):
Dla W S Z Y S T K I C H niezależnie od wieku — miłośniczek twórczości Lucy Maud Montgomery — nie tłumaczona dotąd w Polsce powieść „Czarodziejski świat Marigold". Jej bohaterka, nosząca imię złocistego kwiatu, ma swój własny, zrodzony z fantazji świat, w którym czeka na nią wymyślona towarzyszka zabaw — Sylwia. Potem w życiu Marigold pojawią się także inne, realne koleżanki. Jedna z nich okaże się prawdziwą księżniczką.
Teatr "Belle Époque" był kółkiem teatralnym działającym przy Gimnazjum im. ks. Z. J. Peszkowskiego w Belsku Dużym. Wraz z wygaszeniem gimnazjów w wyniku reformy oświaty i zamknięciem placówki także teatr przestał funkcjonować. Strona szkoły obecnie już nie funkcjonuje, możliwe jednak jest przeglądanie jej za pomocą Internet Archive.
Spektakl w wykonaniu zespołu Państwowego Teatru Muzycznego we Wrocławiu (później: Operetka Wrocławska).
Premiera: 12 maja 1979 r.
Spektakl zszedł z afisza w sezonie teatralnym 1981/82.
W sumie zagrano 277 spektakle dla łącznej ilości 165086 widzów.
"Musical w 3 aktach (17 obrazach z uwerturą) na motywach powieści Lucy Maud Montgomery "The Blue Castle".
Opracowanie programu: Wojciech Dzieduszycki
Produkcja: – inscenizacja i reżyseria – Ryszard Kubiak
– scenografia – Józef Napiórkowski
– kierownictwo muzyczne – Maria Oraczewska-Skorek
– choreografia – Henryk Rutkowski
– asystent reżysera i współpraca choreograficzna – Alicja Szeska
– asystent choreografa – Stefania Kołodziejczyk
– dyrygenci – Maria Oraczewska-Skorek, Zdzisław Kopać, Jan Ślęk
– korepetytorzy – Bożena Wrzosek, Hanka Cieślińska, Jerzy Wąsowicz
– kontrola tekstu – Ewa Kamberska, Eleonora Szulc
– inspicjent – Wanda Tokarz
– kierownik baletu – Klara Kmitto
– inspektor baletu – Kazimierz Kessler
– kierownik chóru – Piotr Ferensowicz
– inspektor chóru – Witold Grochowski
– dyrektor i kierownik artystyczny teatru – Barbara Kostrzewska
– zastępca dyrektora – Jerzy Brewko
Aktorzy:
Maria Cielewicz, Krystyna Wawrzyniak-Kubiak, Barbara Pyrkosz jako Joanna
Jerzy Krobicki, Marian Ogorzelec jako Eddi
Janina Krynicka, Barbara Urbańska, Irena Gałuszko [od sezonu 79/80], Janina Baczyńska-Krynicka [od sezonu 81/82] jako ciocia Tekla
Krystyna Hrehorowicz, Maria Wostowska, Danuta Płocka-Zabłocka [od sezonu 79/80], Alicja Szeska [od sezonu 81/82] jako "cioteczka" Izabella
Barbara Iwanicka, Regina Żurakowska, Janina Garbińska jako Oliwia, córka Izabelli
Ewa Kamberska, Alicja Szeska jako Georginia, kuzynka
Leon Langer, Henryk Telchertjako stryj Beniamin, mąż Tekli
Barbara Kostrzewska jako Burmistrzowa
Zdzisław Skorek, Witold Grochowski jako Ryczący Abel
Bolesław Kellner, Witold Puźniak, Jerzy Szlachcic [od sezonu 79/80], Zenon Gemza, Janusz Telejko [obaj od sezonu 81/82] jako doktor Trent
Andrzej Legutko, Władysław Szeptycki, Gustaw Kusek [od sezonu 79/80] jako Stary Redfern
Leszek Kowalski, Jerzy Szostakowski, Krzysztof Pajączkowski jako Parsival, narzeczony Oliwii
Krystian Buszkiewicz, Krzysztof Pajączkowski jako Listonosz
Bogdan Dmowski, Janusz Telejko Chłopak I
Antoni Cembrzyński, Andrzej Trzeciak jako Chłopak II
Andrzej Kopański, Janusz Wocial jako Chłopak III
Janina Czaplicka, Alicja Sagadyn jako Dziewczyna
też (jako Goście na zabawie, część zespołu artystycznego): Lucyna Artyszuk, Irena Gałuszko, Felicja Jagodzińska, Maria Mostowska, Danuta Płocka-Zabłocka, Zbigniew Gocman, Stanisław Hijewski, Gustaw Kusek, Paweł Kubiak, Stanisław Stelmaszek, Henryk Teichert
Balet:
Soliści: Stefania Kołodziejczyk, Elżbieta Wojciechowska, Kazimierz Kessler, Bogdan Książczyk, Bogumił Śliwiński, Zbigniew Martyn, Julian Żychowicz
Koryfeje: Ewa Billing, Jerzy Rumak, Barbara Krobicka, Julian Zychowicz, Walter Polednik
Zespół baletowy: Maria Kott-Tomczyk, Mirosława Kupisińska, Anna Lisak, Iwona Łachan, Emilia Łopato, Małgorzata Metelska, Ewa Prokopczuk, Jolanta Symonowicz, Krystyna Tarnawska, Elżbieta Witwicka, Marek Iwanaszko, Andrzej Klag, Grzegorz Kawalec, Andrzej Musiał, Bogusław Sankowski, Krzysztof Woronko, Władysław Wnuszyński
Chór:
Janina Baczyńska-Krynicka, Ewa Ferensowicz, Janina Garbińska-Budzińska, Izabela Grochowska, Małgorzata Kobylańska, Halina Laszczyńska, Gertruda Reichert, Krystyna Soś, Bronisława Scholz, Renata Staszczyk, Alicja Sagadyn, Elżbieta Tatarek, Ewa Żurakowska, Antoni Cembrzyński, Tadeusz Chołoniewski, Tadeusz Chudzikowski, Bogdan Dmowski, Zenon Gemza, Zdzisław Goclon, Leszek Kruszewski, Andrzej Kopański, Andrzej Trzeciak, Janusz Telejko, Janusz Wocial
W zbiorach Biblioteki Narodowej znajduje się pocztówka dźwiękowa z nagraniami piosenek: Błękitny zamek (Barbara Pyrkosz i Jerzy Krobicki), Moje miasto (Barbara Kostrzewska i chór), Piosenka Abla (Zdzisław Skorek), Wymarzony dom (Barbara Pyrkosz i Jerzy Krobicki) i Noc świętojańska (chór z orkiestrą).
Rola Burmistrzowej została napisana specjalnie z myślą o Barbarze Kostrzewskiej. Nie była ona uwzględnia w późniejszych inscenizacjach innych teatrów, nawet wtedy, gdy to Kostrzewska odpowiadała za reżyserię w Krakowie w 1982 oraz w Lublinie w 1985 roku. Jedynie w warszawskiej Romie ponownie włączoną piosenkę tej postaci do musicalu.
Staraniom Kostrzewskiej zawdzięcza też swoją prapremierę musical Romana Czubatego, Barbary Wachowicz i Krystyny Śląskiej Błękitny zamek i kilka innych sztuk muzycznych, wystawionych we Wrocławiu po raz pierwszy. Zdawałoby się, że gwiazda opery i operetki będzie raczej sercem związana z repertuarem tradycyjnym, z utworami, w których kiedyś sama odnosiła sukcesy śpiewacze. Stało się inaczej. Ciekawość nowego i to, co nazywamy wieczną młodością psychiczną zadecydowały o linii repertuarowej, jaką przyjęła dla tego teatru dyrektor Kostrzewska. Po jednej z podróży do Wrocławia Waldorff ukuł powiedzenie, które stało się popularne w teatralno-muzycznym światku: „Barbara Kostrzewska tym się różni od Kopernika, że on zatrzymał Słońce, a ona czas”.
Mimo wszystko jednak czas biegnie nieubłaganie, a siły ludzkie, zwłaszcza w dyrektorskiej profesji, szybko słabną. Po trzynastu latach prowadzenia teatru muzycznego, który za jej kadencji stał się jednym z najlepszych w kraju, publiczność wrocławska usłyszała Barbarę Kostrzewska w specjalnie dla niej napisanej piosence pani burmistrzowej, wplecionej musicalu Błękitny zamek. Piosenką tą artystka żegnała się z Wrocławiem.
W tym samym momencie przedstawienie szło w Teatrze Ziemi Łódzkiej, który odpowiadał za 100 ze 130 wystawień sztuki w tym sezonie.
Przedstawienie w sezonie 1978/79 wystawiono we wrocławskim teatrze 30 razy dla 13759 widzów.
W następnym było to 71 wystawień dla 44473 widzów [1].
W sezonie 1980/81 było to tylko 31 spektakli, które zobaczyło 14958 osób [2].
W siedzibie teatru w kolejnym sezonie zebrano 89300 widzów na 141 spektaklach, odbyły się również 4 wystawienia w terenie dla widowni liczącej 2596 osób [3].
⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆
Inne wycinki prasowe:
– wyjazd Miejscowego Koła PZKO w Skrzeczeniu na spektakl:
