Musical – Teatr Ziemi Łódzkiej (1978)

Spektakl w wykonaniu zespołu Państwowego Teatru Ziemi Łódzkiej.

Premiera: 22 czerwca 1978 r.

Spektakl zszedł z afisza w sezonie teatralny 1978/79 w wyniku zakończenia działalności Teatru Ziemi Łódzkiej [1]. 

Czas trwania: ~120 minut

"Krystyna Ślaska i Barbara Wachowicz na motywach powieści L.M. Montgomery "The Blue Castle".

Muzyka: Roman Czubaty

Na podstawie przekładu Karola B.

Piąta premiera Teatru Ziemi Łódzkiej w sezonie 1977/78.

Produkcja:
– reżyseria – Krystyna Sznerr

– scenografia – Hanna Volmer

– kierownictwo muzyczne – Edward Żuk

– choreografia – Włodzimierz Traczewski

– asystent reżysera – Włodzimierz Tympalski

– dyrektor i kierownik artystyczny teatru – Jan Perz

– kierownik literacki teatru – Władysław Orłowski

Aktorzy:

Anna Grzeszczak jako Joanna

Bogdan Juszczyk jako Edward

Maria Niedźwiecka jako ciocia Tekla

Sabina Mielczarek jako "cioteczka" Izabella

Anna Jaros jako Oliwia, córka Izabelli

Sonia Ciesielska jako Georginia, kuzynka

Andrzej Jędrzejewski / Euzebiusz Olszewski [2] jako stryj Beniamin, mąż Tekli

Tadeusz Kożusznik jako Ryczący Abel

Tadeusz Teodorczyk jako doktor Trent

Marian Harasimowicz jako Stary Redfern

Euzebiusz Olszewski / Eugeniusz Korczakowski jako Parsival

Włodzimierz Tympalski jako Listonosz

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Program spektaklu:

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Fragment spektaklu:

[Objazd (1979), reż. Lidia Kucz, https://www.etiudy.filmschool.lodz.pl/material/Objazd]

Fragment przedstawienia został uwieczniony w etiudzie szkolnej z 1979 roku, dokumentującej działanie Teatru Ziemi Łódzkiej. Wyreżyserowana została przez Lidię Kuczą, za zdjęcia odpowiadał Mieczysław Hejn. Błękitny Zamek obecny jest w drugiej sekwencji (00:37:10–01:16:14): Scena teatralna. Fragment spektaklu muzycznego kręcony z bocznego balkonu. Jest to część repryzy piosenki wieńczącej pierwszy akt sztuki. Ma ona miejsce już po wyprowadzce Joanny do Ryczącego Abla i zadzierzgnięciu znajomości z Edwardem: co jest źródłem plotek w całym Deerwood...

Zespół: Gdy ludzie wezmą nam za złe/ Pozycja nasza skończy się

Tekla: To fatalna sytuacja!

Beniamin: Jakby we mnie piorun trzasł!

Izabella: Żeby ta kompromitacja miała spotkać--

Zespół: Miała spotkać/ Miała spotkać właśnie nas!

Izabella: Nie ma taktu ta dziewczyna

Georginia: Ani serca nie ma, nie

Oliwia: Żeby tak się zapominać...

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Reklama spektaklu:

[A może do teatru?, "Trybuna Ludu" z 10 września 1978, https://encyklopediateatru.pl/artykuly/260088/a-moze-do-teatru]

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Recenzja przedstawienia z 14 września 1978 roku:

[jb, "Błękitny Zamek", "Dziennik Popularny" z 14 września 1978, nr 288 (9090), s. 6, https://bc.wbp.lodz.pl/dlibra/publication/54370/edition/51934/content]

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Teatr Ziemi Łódzkiej pomimo posiadania siedziby na ul. Kopernika 8 w Łodzi, miał charakter obwoźny. Prowadził objazd po województwach: częstochowskim, katowickim, kieleckim, konińskim, łódzkim, piotrowskim, płockim, radomskim, skierniewickim, suwalskim, sieradzkim i włocławskim [3].

Stąd można znaleźć wycinki mówiące o tym, że Błękitny Zamek był grany w różnych miejscowościach, takich jak:

– Kutno

[Wojewódzki informator kulturalny, "Tygodnik Płocki" z 24 września 1978, s. 10, https://mbc.cyfrowemazowsze.pl/Content/36982/PDF/36982.pdf]

– Chorzów:

["Goniec Górnośląski" z 23-29 maja 1979, nr 21 (1170), s. 8, https://www.sbc.org.pl/publication/551453]

["Goniec Górnośląski" z 29 maja-5 czerwca 1979, nr 22 (1171), s. 6, https://www.sbc.org.pl/publication/551454]

– Jastrzębie-Zdrój:

["Nasze Problemy" z  25-31 maja 1979, nr 21 (138), s. 7, https://www.sbc.org.pl/publication/795237]

["Nasze Problemy" z 1-6 czerwca 1979, nr 22 (139), s. 7, https://www.sbc.org.pl/publication/795238]

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Wypis z Almanachu sceny polskiej 1977/78, kategoria Premiery z Teatru Ziemi Łódzkiej:

[Almanach sceny polskiej 1977/78, red. Kazimierz Andrzej Wysiński, t. XIX, Wydawnictwo Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1979, s. 72, https://repozytorium.ispan.pl/dlibra/publication/63844/edition/59992/content]

Przedstawienie zostało wystawione 11 razy w tym sezonie i zebrało 2284 widzów.

Wypis z Almanachu sceny polskiej 1978/79, indeks przedstawiający polskie sztuki o największej frekwencji:

[Almanach sceny polskiej 1978/79, red. Kazimierz Andrzej Wysiński, t. XX, Wydawnictwo Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1979, s. 260, https://repozytorium.ispan.pl/dlibra/publication/63845/edition/59993/content]

W tym sezonie Błękitny Zamek zagościł również na deskach Teatru Muzycznego we Wrocławiu, w którym zagrano 30 spektakli. Pozostała setka ze 130 odnotowanych wystawień musiała więc należeć do Teatru Ziemi Łódzkiej. W podobny sposób można obliczyć publikę tej wersji: Błękitny Zamek we Wrocławiu widziało 13759 osób, a więc obwoźną wersję łódzkiej grupy teatralnej musiało zobaczyć 31090, aby obie realizacje razem dawały wynik 44849 widzów.

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

[1] Po zakończeniu sezonu teatralnego w 1979 roku Teatr Ziemi Łódzkiej zmienił nazwę na Teatr im. Juliana Tuwima i zaczął kierować swój repertuar do młodszego widza. Nie było więc w nim miejsca na Błękitny Zamek.

[2] W pierwszej kolejności wymienione są nazwiska obecne na plakacie. Według programu w rolach stryja Beniamina i Parsivala obsadzono po dwóch aktorów. Euzebiusz Olszewski mógł występować w obu z nich.

[3] Almanach sceny polskiej 1977/78, red. Kazimierz Andrzej Wysiński, t. XIX, Wydawnictwo Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1979, s. 59, https://repozytorium.ispan.pl/dlibra/publication/63844/edition/59992/content.

Okładki – Świat Książki (2022)

Tytuł: BŁĘKITNY ZAMEK

Autor: L. M. Montgomery

Czas wydania: 29 kwietnia 2022

Tłumacz: Karol Borawski [Karol B.]

Wydawca: Wydawnictwo Świat Książki (Warszawa)

Strony: 240 w wersji papierowej

Formaty: EPUB (2.99 MB), MOBI (6.52 MB)

Okładka: nieodnotowano [Joanna Wasilewska [1]]

Inne: 

– ISBN: 9788382896411

– cena: 39,40 zł

– część Ekskluzywnej Kolekcji Klasyki

– jest to wydanie bliźniacze do wersji papierowej Świat Książki 2022

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Pierwsze strony:

[screeny na podstawie darmowego fragmentu w formacie EPUB]

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Darmowy fragment ebooka: https://www.swiatksiazki.pl/blekitny-zamek-ekskluzywna-edycja-6855483-e-book.html. Obejmuje on trzy pierwsze rozdziały.

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Blurb: Niezapomniana opowieść o odwadze i miłości. Czy Joanna Stirling kiedykolwiek ucieknie od swojej surowej rodziny i znajdzie prawdziwą miłość?

Joanna ma 29 lat, jest niezamężna i nigdy nie była zakochana. Mieszkając z apodyktyczną matką i wścibską ciotką, ucieka w świat „zakazanych” książek i marzeń o Błękitnym Zamku – miejscu, w którym może być tym, kim naprawdę chce. Gdy dowiaduje się, że ma przed sobą zaledwie rok życia, buntuje się przeciwko rodzinie i odkrywa nowy, zdumiewający świat, pełen miłości i przygód daleko wykraczających poza jej najskrytsze wyobrażenia.

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

[1] Okładka identyczna jak w wydaniu papierowym, gdzie została zaprojektowana przez Joannę Wasilewską. Zob. inne zaprojektowane przez nią okładki do książek Montgomery zawarte w jej portfolio.

Ilustracja klatki użyta w projekcie: No-longer-here, Birdcage, Cage, Bird Cage royalty-free stock illustration. Free for use & download, 28 marca 2016, https://pixabay.com/illustrations/birdcage-cage-bird-cage-black-1283871/.

Adaptacje – MDK Świętochłowice (2009)

[1]

Spektakl w wykonaniu grupy teatralnej działającej przy Miejskim Domu Kultury w Świętochłowicach.

Prapremiera: 8 i 9 czerwca 2009 w Teatrze Gry i Ludzie (Dąbrówka Mała, Katowice)

Premiera: 10 czerwca 2009 w Miejskim Domu Kultury (Świętochłowice)

Czas trwania: ???

Na podstawie przekładu Karola B.

Produkcja:
– scenariusz i reżyseria – Anna Leśniak
– choreografia – Anna Kandziora

– opracowanie muzyczne – Agnieszka Miłek

Aktorzy:

Anna Wysocka jako Joanna

Adam Edner jako Edi

Jakub Piwowarczyk / Piotr Salwa [2] jako Abel

Duszki: Dominik Więcek, Anita Parzentna, Anna Stępień (też: Tekla), Aleksandra Czarnota

Ciotki i wujkowie: Magdalena Noga, Aleksandra Soroko / Katarzyna Pietrowska, Natalia Badurczyk, Klaudia Pierz

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Zdjęcia ze spektaklu:

[fot. Patrycja Pawęzowska [3], za: "SOSNArt" 2009, nr 12 (23), s. 6, https://sbc.org.pl/Content/124847/PDF/SOSNArt_2009_R000_012_(23).pdf]

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Fragmenty przedstawienia z 8 czerwca 2009:

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Castingi:

["Goniec Górnośląski" z 18-24 września 2008, nr 38 (2655), s. 16, https://www.sbc.org.pl/publication/843529]

["Goniec Górnośląski" z 25 września-1 października 2008, nr 39 (2656),  s. 4, https://www.sbc.org.pl/publication/843530]

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Przygotowania do spektaklu:

[KL, Taniec w kolorze błękitu, "Goniec Górnośląski" z 12–18 lutego 2009, r. 52, nr  6 (2675), s. 12, https://sbc.org.pl/Content/786461/PDF/BŚ-IV218878-2009-0006.pdf?handler=pdf]

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

O spektaklu:

[Ewelina Nakielska, A tuż za Brynicą „Błękitny zamek” w Teatrze „Gry i Ludzie”, "SOSNArt" 2009, nr 12 (23), s. 6, https://sbc.org.pl/Content/124847/PDF/SOSNArt_2009_R000_012_(23).pdf]

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Później spektakl był również wystawiany w ramach I edycji Nocy w Teatrze organizowanej Teatr Śląski w Katowicach 21 czerwca 2009 [3].

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

[1] Plakat zaczerpnięty z bloga Pokrewne Dusze. Odnośnik do załączonego tam źródła grafiki (http://ekspresja.bloog.pl/id,4714366,title,blekitny-zamek,index.html?smoybbtticaid=619786) jest już nieaktywny.

[2] Obsada podana w artykule z SOSNArt a ta z nagrania spektaklu różnią się, także w dwie zmieniające się osoby podaję po ukośniku w kolejności: najpierw osoba wymieniona w gazecie, następnie w napisach końcowych.

[3] Przeprosiny, "SOSNArt" 2010, nr 1 (24), s. 1, https://www.sbc.org.pl/publication/132872.

[4] Zob. Krzysztof Lisiak, Czerwcowa noc z Teatrem Śląskim, "Dziennik Teatralny Katowice" z 18 czerwca 2009, https://www.dziennikteatralny.pl/artykuly/czerwcowa-noc-z-teatrem-slaskim.html; Magdalena Loska, Odsłonimy to, co ukryte: rozmowa z Krystyną Szaraniec oraz Małgorzatą Długowską-Błach, "Dziennik Teatralny Katowice" z 20 czerwca 2009, https://www.dziennikteatralny.pl/artykuly/odslonimy-to-co-ukryte.html.

Okładki – Miasto Książek (2023)

Tytuł: Błękitny zamek

Autor: Lucy Maud Montgomery

Czas wydania: maj 2023 [1]

Tłumacz: Karol Bobrzynowski (Opracowano na podstawie wydania J. Kubickie [1946](!)) [Karol B.]

Wydawca: Wydawnictwo Miasto Książek (Wrocław)

Druk: nieodnotowano

Strony: 241

Oprawa: miękka

Okładka: "Projekt graficzny okładki: MK Studio" [2]

Inne: 

– ISBN: 9788379542789 (wyd. 1), 9788368873122 (wyd. 2)

– wyd. 1: 6 maja 2023; wyd. 2: 1 lipca 2026

– cena: 36,90 zł

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Rozkładówka:

Pierwsze strony: 

[wszystkie powyższe skany zrobione i wyczyszczone przeze mnie]

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Darmowy fragment ebooka: https://miastoksiazek.pl/ksiazka/blekitny-zamek-druk/. Obejmuje on pięć pierwszych rozdziałów.

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Blurp: 29-letnia Joanna mieszka z despotyczną matką i ciotką w starym domu w Deerwood, w Kanadzie. Wyśmiewana przez rodzinę z powodu staropanieństwa i nieśmiałości, Joanna znajduje ukojenie w snuciu marzeń o Błękitnym Zamku, gdzie jest adorowana przez najprzystojniejszych rycerzy i nie musi słuchać przezwisk o „starej pannie”.

Gdy pewnego dnia dowiaduje się, że cierpi na nieuleczalną chorobę, zdaje sobie sprawę, że nie ma nic do stracenia i zaczyna żyć własnym życiem, nie przejmując się opinią rodziny i społeczeństwa. Ku zgrozie bogobojnej matki Joanna decyduje się opuścić własny i zamieszkać w domu Ryczącego Abla, lokalnego awanturnika i pijaczyny, aby zaopiekować się jego umierającą córką i swoją dawną przyjaciółką. Joanna decyduje się robić to, na co ma ochotę i żyć pełnią życia, nie tylko w wyimaginowanym, ale także tym rzeczywistym świecie.

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Wypis z Urzędowego wykazu druków wydanych w Rzeczypospolitej Polskiej:

["Urzędowy Wykaz Druków Wydanych w Rzeczypospolitej Polskiej. Przewodnik Bibliograficzny" 2023, r. 79, nr 40, s. 116, https://bn.org.pl/download/document/1699521120.pdf]

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Adnotacja "Wydanie II poprawione" najprawdopodobniej odnosi się do tego, że jest to papierowe wydanie drugiej wersji ebooka, który premierował wcześniej w wydawnictwie Mieście Książek (zob. Miasto Książki, 2021).

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

[1] Pomimo copyrightu z roku 2022, datuję to wydanie na rok 2023. Na oficjalnej stronie wydawnictwa wydanie z maja 2023 oznaczone jest jako "Wydanie I", copyright odnosić się natomiast może do zredagowanej, odświeżonej wersji ebooka, która trafiła do sprzedaży w 2022 roku, a papierowe wydanie jest jego dokładną kopią.

Edycja z 1 lipca 2026 występuje natomiast z dopiskiem "wyd. 3" na stronach pośredników (por. ofertę na stronie Platon)– prawdopodobnie jest to pokłosie dopisku "Wydanie II poprawione" w stopce redakcyjnej książki, ponieważ pomiędzy 2023 a 2026 nie natrafiłam na żadne dodruki.

[2] Zdjęcie wykorzystane na okładce:

[Mordolff, Window And Blue Wall stock photo, ID: 485995312, 28 sierpnia 2015, https://www.istockphoto.com/photo/window-and-blue-wall-gm485995312-72690577]

Okładki – Błysk (2025)

Tytuł: BŁĘKITNY ZAMEK / Błękitny zamek

Autor: Lucy Maud Montgomery

Czas wydania: 5 lutego 2025

Tłumacz: "Tłumaczenie: Karol Borawski" [Karol B.]

Wydawca: Wydawnictwo Błysk (Warszawa)

Lektor: Anna Ryźlak

Długość: 6 godz. 38 min

Formaty: MP3 (551,26 MB)

Okładka: nieodnotowano [1]

Inne: 

– ISBN: 9788368186451

– cena: 29,90 zł

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Darmowy fragment do przesłuchania: https://audioteka.com/pl/audiobook/blekitny-zamek-blysk/.

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Blurb: „Błękitny zamek” autorstwa Lucy Maud Montgomery to urzekająca powieść, która przeniesie Cię w świat magicznych przemian, niezwykłych przygód i miłości. Historia opowiada o Valancy[!] Stirling, kobiecie w wieku 29 lat, która żyje w dusznym świecie, opresji i nieszczęśliwości. Wychowana w surowej, konserwatywnej rodzinie, Valancy nigdy nie zaznała prawdziwej radości ani wolności.

Jednak jej życie ulega całkowitej przemianie, gdy otrzymuje nieoczekiwaną diagnozę lekarską. Zdeterminowana, by wreszcie żyć pełnią życia, Valancy opuszcza dom rodzinny i wyrusza na poszukiwanie własnego miejsca na świecie. Odnajduje swój „Błękitny Zamek” – wymarzoną oazę wolności, gdzie odkrywa piękno przyrody, a także niespodziewaną miłość.

Montgomery ukazuje w tej powieści moc kobiecej niezależności, odwagę i siłę, jaką każdy z nas może odnaleźć w sobie, by zmienić swoje życie. „Błękitny Zamek” to wzruszająca, pełna humoru i optymizmu opowieść, która z pewnością wzbudzi w czytelniku zarówno śmiech, jak i łzy.

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

W udostępnionym fragmencie nazwisko Joanny jak i całego jej klanu czytane jest jako Sterling a nie Stirling. Podobnie sytuacja ma się w pełnej wersji audiobooka. Pod koniec powieści dochodzi więc do komicznej i absurdalnej sytuacji, kiedy doktor Trent każe spojrzeć Joannie na nagłówek listu, na którym napisane jest Sterling a lektorka czyta tą nazwę tak samo, jak przez całą powieść nazwisko głównej bohaterki. A więc kwestia Nie wiedziałam, że w Port Lawrence mieszkają jacyś Sterlingowie jest kompletnie pozbawiona sensu, Port Lawrence było zamieszkiwane zarówno przez Janinę Sterling jak i odległych krewnych deerwoodowskich Stirlingów (czytanych w tej wersji jako Sterlingowie).

Nie wiem, jak bardzo niechlujnie trzeba produkować audiobooki, aby nie wyłapać błędu tego kalibru ;-;

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

[1] Okładka wygląda jak wygenerowana za pomocą sztucznej inteligencji.

"Błękitny Zamek" usuwany z bibliotek

Obecność książek Maud w Wykazie książek podlegających niezwłocznemu wycofaniu po raz pierwszy zauważyła Agnieszka Maruszewska, pisała o tym we wpisie Powieści Maud na indeksie :)

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Po drugiej wojnie światowej Błękitny Zamek niezwykle szybko wraca na półki księgarskie. Już w 1947 roku Józef Kubicki wznawia tytuł i na podstawie reklam w prasie można zakładać, że był on w ciągłej sprzedaży przynajmniej do roku 1949. Niestety, wraz z początkiem 1950 roku, dochodzi do upaństwowienia obiegu książki i wydawnictwo J. Kubickiego przekształca się w (działający do dziś dzień) antykwariat.

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

To jednak nie utrata wydawcy jest jedynym powodem, dlaczego na następne wznowienie czytelnicy będą musieli czekać aż do 1985, kiedy to Nasza Księgarnia postanowi ponownie wydać ten tytuł. W 1951 roku Błękitny Zamek, razem z Dziewczęciem z sadu oraz Emilką na falach życia, trafia do Wykazu książek podlegających niezwłocznemu wycofaniu, sporządzonego przez Centralny Zarząd Bibliotek przy Ministerstwie Kultury i Sztuki. Jest on jedną z 562 pozycji mieszczących się w trzecim wykazie listy, poświęconym literaturze dziecięcej i młodzieżowej.

[Cenzura PRL. Wykaz książek podlegających niezwłocznemu wycofaniu. 1 X 1951 r., red. Zbigniew Żmigrodzki, Nortom, Wrocław 2002, s. 58]

[Cenzura PRL. Wykaz książek podlegających niezwłocznemu wycofaniu. 1 X 1951 r., red. Zbigniew Żmigrodzki, Nortom, Wrocław 2002, s. 70]

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

W wyniku czego Błękitny Zamek można znaleźć np. na liście książek wycofanych z bibliotek wrocławskich szkół podstawowych w latach 1949–1955:

[Beata Łaszewska-Radwańska, Jak to się zaczęło, czyli początki bibliotek szkół podstawowych we Wrocławiu w latach 1945–1955, "Biuletyn EBIB" 2013, nr 7 (143), s. 3-4, https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/679286/edition/639210?search=cmVzdWx0cz9hY3Rpb249QWR2YW5jZWRTZWFyY2hBY3Rpb24mdHlwZT0tMyZxZjE9YXZhaWxhYmlsaXR5OkF2YWlsYWJsZSZ2YWwxPUFORDpjb250OiUyMmIlQzUlODIlQzQlOTlraXRueSt6YW1layUyMiZpcHA9MjU]

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Realnie jednak książki Maud mogły być usuwane z bibliotek już wcześniej. Krystyna Heska-Kwaśniewicz w swoim artykule dotyczącym czystek w bibliotekach z województwa katowickiego w latach 1949-1953 pisze:

I tak już w roku 1949 usuwano książki K. Makuszyńskiego Uśmiech Lwowa, H. Zakrzewskiej Dzieci Lwowa i Białe róże A. Domańskiej, Z. Kossak (wszystkie) [...] Z autorów obcych wycofywano wszystkie utwory L. M. Montgomery, przede wszystkim Anię z Zielonego Wzgórza, Grimmów Śnieżkę, H. Ch. Andersena Księżniczkę na ziarnku grochu. [1]

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Czemu więc akurat te pozycje trafiły do Wykazu...? Heska-Kwaśniewska charakteryzuje wycofywane książki w ten sposób:

Najogólniej wycofane książki dla dzieci i młodzieży można podzielić na cztery grupy: wszelkie podręczniki szkolne, lektury mające jakikolwiek związek z harcerstwem, wszystkie książki o treści religijnej, niektórzy autorzy podlegający ze względów ideologicznych całkowitej konfiskacie, wszystko, co wiązało się z Legionami i Piłsudskim. [2]

Podobne kategorie zostały wyszczególnione w katalogu wystawy Stalinowski bibliocyd. Wielka czystka ideologiczna w bibliotekach polskich (1951-1953), na której prezentowano Wykaz...:

Ostatni dział, w którym umieszczono 562 tytuły książek dla dzieci, najdobitniej świadczy o dalekosiężnych celach wychowawczych, którym cenzura komunistyczna podporządkowała repertuar czytelniczy w tym okresie. Zakazane zostały książki dla dzieci pisane w duchu patriotycznym lub religijnym, większość publikacji o harcerstwie, ale również liczne bajki i baśnie, gdyż miałyby one zachęcać do bujania w obłokach zamiast służyć wychowywaniu dzieci w duchu marksistowsko-leninowskim. [3]

Powodem usuwania powieści mógł być też charakter polskiego wydawcy: 

Opatrzono go [Wykaz...] informacją, że przy usuwaniu książek należy zwracać uwagę na „miejsce, rok i firmę wydawniczą, gdyż w niektórych wypadkach zostaną usunięte pewne tytuły ze względu na niewłaściwe wydanie”. Oczywiście, chodziło o publikacje z okresu międzywojennego, oraz te, które ukazały się nakładem prywatnych wydawców (Arcta, Dzieła, Księgarni Popularnej, Domu Katolickiego, Domu Książki Polskiej, Księgarni Kroniki Rodzinnej i innych). Na mocy zarządzenia z roku 1951 likwidowano wydawnictwa z serii „Biblioteczka Książek Błękitnych”, „Biblioteczka Książek Różowych”. [4]

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Wszystkie trzy zakazane książki Montgomery opisują losy już dorosłych dziewczyn/kobiet. Cała twórczość Maud stereotypowo wrzucana jest w ramy literatury dziecięcej i dziewczęcej, ale tutaj ta druga kategoria może być o wiele wyraźniej odczytana. A po wojnie właśnie literaturę dziewczęcą starano się wykorzenić, także może i to odegrało swoją rolę w wycofywaniu Błękitnego Zamku? Pytanie wtedy może budzić to, czemu seria o Ani nie podzieliła losów pozostałych powieści. Być może swoją niesłabnącą popularnością zapewniła sobie tak mocną pozycję w sercach czytelników (i portfelach wydawców), że nie sposób było czekać nie wiadomo ile na kolejne reedycje (po 1947 następne wznowienie pierwszego tomu wyszło już w 1956 roku, nakładem Naszej Księgarni [5]).

Dla kontekstu, przywołuję fragment dotyczący statusu literatury dziewczęcej po wojnie:

Faktem jest, że w latach 1945—1948 polskie dziewczęta zaczytywały się jeszcze Anią z Zielonego Wzgórza, utworami Kornela Makuszyńskiego, Zofii Żurakowskiej, Haliny Górskiej oraz innymi wznowieniami. Jednak już w latach 1948—1953, jak podaje Słońska, książki dla dziewcząt wycofano z planów wydawniczych. Badaczka uzasadniła, iż był to ciekawy, choć niezamierzony eksperyment. Nie mógł się powieść, bo założenie o braku konsekwencji wycofania tych powieści z obiegu czytelniczego było fałszywe i negowało potrzeby psychiki zarówno dziewcząt, jak i chłopców. Refleksje Słońskiej o potrzebie adresu czytelniczego dla dziewcząt są interesujące:

Dziewczynki będą czytać książki dla dorosłych, książki złe i dobre, książki o różnej wartości. Sięgałyby po nie rzadziej, gdyby miały ciekawe współczesne powieści dla dziewcząt. Książki takie są potrzebne — i to różnorodne, zarówno co do tematyki, jak i jej ujęcia, i poziomu trudności. Jest pożądane, aby istniało trochę pozycji łatwych, wypoczynkowych, wesołych, jako wytchnienie po trudniejszej lekturze. Może to będzie brzmiało jak herezja, lecz potrzebna jest Buyno‑Arctowa, która umiałaby w sposób wprawdzie prymitywny, lecz silny, oddziaływać na dzieci, fascynować je ciekawą akcją, wzruszać perypetiami bohaterów i na zasadzie kontrastów czarno‑białych, ukazywać piękno dobroci, uczciwości i innych pozytywnych cech charakteru.

Pisząc o tym okresie dziejów powieści dla dziewcząt, Kuliczkowska dowodziła, że w latach 1950—1955, a właściwie aż do roku 1957, wszelkie dyskusje na ten temat straciły sens, ponieważ repertuar wydawniczy skutecznie kontrolowano. Cenzura działała — jedyną bohaterką mile widzianą w młodzieżowej przestrzeni literackiej była Hela traktorzystka. [6]

Oraz część jeszcze jednego opracowania:

„Zasadnicza kampania" toczyła się także wokół kontrowersyjnego zawsze typu powieści dla dziewcząt, nie wolnego od egzaltacji, sentymentalizmu czy egocentryzmu. Spiętrzanie wznowień popularnych w okresie międzywojennym książek „dziewczęcych" w latach 1945-1948, takich jak Ania z Zielonego Wzgórza, powieści Marii Buyno-Arctowej, Kornela Makuszyńskiego, Haliny Auderskiej. T. Meade’a, Nory Szczepańskiej, Marii Kann, ks. Pasławskiego, oraz wydanie nowych pozycji Szczepańskiej (Hania Mulatka) czy Marii Kruger (Szkoła narzeczonych), było przyczyną ostrych ataków na typ „powieści dziewczęcej". Kuliczkowska wprost pisała:

Teraz, po drugiej wojnie światowej, gdy dzisiejsze dorastające panienki może utraciły najbliższych, może same już walczyły o byt, a w najlepszym razie z notatkami w bucie biegały po tajnych kompletach - jakąż to przeznacza się dla nich lekturę? Mieszkanki szkoły gospodarczej w Jagodnem są materiałem na wystrojone snobki, a w najlepszym razie na ograniczone żony o ptasim móżdżku. Dzisiaj, gdy przeprowadzamy rewizję w tylu dziedzinach życia, warto by się zastanowić nad celowością mnożenia nadal przypieczętowanych długowiecznymi nawykami „powieści dla dorastających panienek", egzaltowanych i oderwanych od życia. Okres uczuciowego rozkołysania należy wykorzystać w celu rozbudzenia uczuć społecznych, rozdmuchania szlachetnych, bezinteresownych porywów wykraczających poza czulostkowe marzenia.

Podobnie Wortman w drukowanym w „Odrodzeniu" w r. 1949 artykule O fałszowaniu rzeczywistości w książkach dla dzieci, pisząc o fałszywym romantyzmie niezwykłych sytuacji w książkach dla dziewcząt, „porywania nocą na bal, tańców przy księżycu na luksusowych statkach”, podkreślała, że nie można tutaj mówić o elemencie baśniowym, w baśniach bowiem nie ma mowy o apoteozie egocentryzmu, pogoni wyłącznie za osobistym szczęściem, wyeksponowane są silne momenty altruistyczne. „Książki te - konkludowała - nie tylko fałszują rzeczywistość, ale zniekształcają także i tendencje baśni, dając opaczny obraz życia, którego celem ma być zdobycie bogactwa i miłości". Równie ostro wypowiadała się na temat wznowień książek dla dziewcząt Maria Gutry:

„Zło" książek dla „dorastających panienek" - podkreślała - leży nie w ich przeznaczeniu, ale w ubóstwie problemów, prostocie, płyciźnie i zakłamaniu. Książki te bowiem mówią w obłudny sposób o miłości, wnoszą opar erotyzmu, uczą kokieterii, dają miraże łatwego życia, które ogranicza się do wizyt, przyjęć, wycieczek i pikników. Książki te mają rodowód nie w Ani z Zielonego Wzgórza, ale są kontynuacją egzaltowanych, zamaskowanych romansów Czarskiej, której bohaterami były dziewczęta z internatu dla dobrze urodzonych szlachcianek. Nie ma w książkach dla dziewcząt miejsca na obowiązki i trudności, jakie nasuwa wspólne życie i nie ma troski o wychowanie nowego pokolenia. [7]

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

[1] Krystyna Heska-Kwaśniewicz, Przed czym chciano ochronić młodego czytelnika w PRL-u, czyli o czystkach w bibliotekach szkolnych lat 1949—1953, [w:] Młody czytelnik w świecie książki, biblioteki i informacji, red. Krystyna Heska-Kwaśniewicz, Irena Socha, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 1996, s. 76, https://sbc.org.pl/Content/72415/mlody_czytelnik_w_swiecie_ksiazki.pdf.

[2] Tamże.

[3] Andrzej Dróżdż, Stalinowski bibliocyd. Wielka czystka ideologiczna w bibliotekach polskich (1951-1953) [katalog wystawy], Biblioteka Jagiellońska, Kraków 2017, s. 6, https://jbc.bj.uj.edu.pl/Content/372888/Stalinowski_bibliocyd_katalog.pdf.

[4] Barbara Pytlos, Małgorzata Gwadera, Przemiany powieści historycznej dla młodzieży w latach 1945—1980, [w:] Literatura dla dzieci młodzieży. Tom 4, red. Krystyna Heska-Kwaśniewicz, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2014, s. 102, https://rebus.us.edu.pl/bitstream/20.500.12128/2817/1/Pytlos_Przemiany_powiesci_historycznej_dla_mlodziezy.pdf.

[5] Fragment książki: Marta Nadolna‑Tłuczykont, Powrót książek „zakazanych” do współczesnych odbiorców (wybrane zagadnienia), Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2013, s. 44-45, https://sbc.org.pl/Content/368547/PDF/powrot_ksiazek_zakazanych.pdf.

Po październiku 1956 cenzura nieco zelżała. Pojawiły się nazwiska wcześniej nieobecne (Kazimierza Gołby, Aleksandra Kamińskiego). Powróciła tematyka harcerska, podejrzana i zwalczana, a akceptowana tylko w wersji Ogniwa Janiny Broniewskiej. Nadto zrodziła się idea powstania „Biblioteki Szarej Lilijki” w Wydawnictwie „Śląsk”. W latach 1956–1957 wznowiono Wieżę spadochronową Gołby i Kamienie na szaniec Kamińskiego jako dwie pierwsze książki w tej właśnie serii. W 1956 roku nakładem „Naszej Księgarni” powróciły też dwa pierwsze tomy Ani z Zielonego Wzgórza Lucy Maud Montgomery w nakładzie 160 tys. egzemplarzy. Pomimo tego, jak pisała w 1956 roku Anna Spandowska w artykule Triumfalny powrót „Ani”, „zdobyć ją można było z największą trudnością spod lady”. 

Zob. Anna Spandowska, Triumfalny powrót „Ani”, „Praca Świetlicowa” 1956, r. 6, nr 12, s. 122.

[6] Barbara Pytlos, Powieść dla dziewcząt w latach 1945—1968 Co powinny czytać dziewczęta?, [w:]  Literatura dla dzieci i młodzieży (1945—1989). Tom 3, red. Krystyna Heska‑Kwaśniewicz, Katarzyna Tałuć, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2013, s. 112-113, https://sbc.org.pl/Content/395905/literatura_dla_dzieci_i_mlodziezy_tom_3.pdf.

[7] Maria Ostasz, Oblicze powojennej krytyki literatury dla dzieci i młodzieży 1945-1956, Wydawnictwo Naukowe WSP, Kraków 1999, s. 39-40, https://rep.up.krakow.pl/xmlui/bitstream/handle/11716/1805/PM260--Oblicza-powojennej-krytyki-literatury--Ostasz.pdf?sequence=1&isAllowed=y.

Okładki – Egmont (2013)

Tytuł: Błękitny Zamek

Autor: Lucy Maud Montgomery

Czas wydania: 11 września 2013

Tłumacz: "Przekład Joanna Kazimierczyk [1]"

Wydawca: Wydawnictwo Egmont Polska (Warszawa)

Strony: nieodnotowano [280 w wersji papierowej]

Formaty: EPUB (0,71 MB), MOBI (1,88 MB)

Okładka: "Projekt graficzny serii i okładki: Agnieszka Kucharz-Gulis [2]; Zdjęcia na okładce: © Shutterstock [3]"

Inne:

– ISBN: 9788328100053

– część serii Romantyczna

– cena: 14,99 zł

– "wydanie drugie" [4]

– jest to wydanie bliźniacze do wersji papierowej Egmont 2013

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Pierwsze strony:

[screeny na podstawie darmowego fragmentu w formacie EPUB]

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Darmowy fragment: https://publio.pl/blekitny-zamek-lucy-maud-montgomery,p97913.html. Obejmuje on połowę pierwszego rozdziału.

Pełna wersja obecnie jest produktem wycofanym, niedostępnym do kupna na platformach sprzedażowych (zob. Publio).

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Blurb: Klasyka literatury kobiecej w nowym, wiernym oryginałowi tłumaczeniu. Powieść dla wszystkich, którzy chcieliby odkryć mniej znane pisarskie oblicze autorki „Ani z Zielonego Wzgórza”.
Valancy Stirling ma trudne życie. W wieku dwudziestu dziewięciu lat ciągle mieszka z matką i ciotką, które traktują ją jak dziecko. Reszta krewnych dokucza jej z powodu staropanieństwa. Przed szarą rzeczywistością dziewczyna ucieka w świat fantazji – tam, w Błękitnym Zamku, adorują ją najprzystojniejsi rycerze.
Kiedy pewnego dnia Valancy dowiaduje się, że jest śmiertelnie chora, postanawia zwalczyć nieśmiałość i najlepiej jak potrafi przeżyć chwile, jakie jej jeszcze pozostały. Czy uda jej się usamodzielnić? Czy przeżyje szaloną przygodę rodem z powieści jej ulubionego autora? I czy odnajdzie miłość?
„Błękitny Zamek” to niezwykła powieść o sile charakteru, którą każdy może w sobie odkryć. Po raz pierwszy ukazała się w 1926 roku, ale pełnego polskiego wydania doczekała dopiero blisko siedemdziesiąt lat później.
W wydawnictwie Egmont ukazuje się tłumaczenie całej powieści [5], wierne oryginałowi.

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Nie trafiłam na wcześniejsze ebooki, także jest to pierwsze wydanie Błękitnego Zamku w formie elektronicznej. Jest to również pierwsze wydanie Błękitnego Zamku z którym ja sama miałam do czynienia :)

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

[1] Joanna Kazimierczyk to pseudonim wykorzystywany podczas tłumaczenia literatury pięknej przez profesor dr hab. Janinę Sałajczykową. Zob. Liliana Kalita, Profesor Janina Sałajczykowa (1933–2017), „Slavia Orientalis” LXVII, 2018, nr 4, s. 743-745, https://journals.pan.pl/Content/109998/PDF/Sl.Orient.%204-18%2015-L.Kalita.pdf. 

[2] Agnieszka Kucharz-Gulis projektuje okładki książkowe, jest również malarką*.

[3] Oryginał użytego zdjęcia:

[SvetlanaFedoseyeva, Beautiful woman with fashion hairstyle, 16 stycznia 2013, ID materiału: 124808473, https://www.shutterstock.com/pl/image-photo/beautiful-woman-fashion-hairstyle-124808473?trackingId=60f00bab-ca4f-46cb-a6ff-1633f582bbf0&listId=searchResults]

[4] Adnotacja "wydanie drugie" prawdopodobnie odnosi się do tego, że jest to drugie wydanie przekładu Kazimierczyk (po 1993) a nie dodruk/wznowienie tej konkretnej edycji od Egmontu. Możliwe też, że istniała jakaś poprzednia edycja ebooka a to jest jego zredagowane, poprawione wydanie, ale żadnych danych na poparcie tej teorii również nie mam; nie natrafiłam na żaden plik opatrzony dopiskiem "wydanie pierwsze".

[5] O ile tłumaczenie Kazimierczyk jest na pewno pełniejsze niż to od Karola B., to nadal są w nim obecne skróty.

Okładki – Marginesy (2025)

Tytuł: Błękitny Zamek / BŁĘKITNY ZAMEK

Autor: Lucy Maud Montgomery

Czas wydania: 20 sierpnia 2025

Tłumacz: "przełożyła Kaja Makowska" [1]

Wydawca: Wydawnictwo Marginesy (Warszawa)

Druk: Abedik S.A. (Żerniki)

Strony: 277 [3]

Oprawa: twarda, powlekana płótnem, z wstążką

Okładka: "Projekt okładki i stron tytułowych: Anna Pol" [2]

Inne: 

– ISBN: 9788368367799

– cena okładkowa: 59,90 zł

– patronat medialny: booklips.pl

– jest to wydanie bliźniacze do wersji ebookowej (zob. Marginesy 2025)

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Rozkładówka:

Pierwsze strony:

Tylne strony:

[wszystkie powyższe skany zrobione i wyczyszczone przeze mnie]

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Darmowy fragment: https://marginesy.com.pl/sklep/produkt/134758/blekitny-zamek. Obejmuje on pierwszy rozdział.

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Blurb: Klasyka literatury napisana przez autorkę bestsellerowej serii o Anne Shirley.

Nieśmiała Valancy Stirling uważa się za starą pannę bez perspektyw. Ma dwadzieścia dziewięć lat i żyje w dusznej atmosferze konserwatywnej, prowincjonalnej rodziny. Jej dni są szare, pozbawione uciech i podporządkowane surowym regułom.

Powracający ból w klatce piersiowej sprawia, że Valancy decyduje się na wizytę u lekarza. Diagnoza jest szokująca: to poważna choroba serca i dziewczynie zostało kilka miesięcy, może rok życia. Wstrząśnięta tą wiadomością, decyduje się w końcu robić to, na co ma ochotę, bez strachu, co pomyślą inni. Nie tylko zaczyna odpowiadać ciętymi ripostami na złośliwe docinki wujów i ciotek, lecz także porzuca dotychczasowe życie. Zamieszkuje z umierającą przyjaciółką oraz zaprzyjaźnia się z tajemniczym i nieakceptowanym przez lokalną społeczność mężczyzną, Barneyem Snaithem. U jego boku odnajduje prawdziwe szczęście – radość, swobodę i szczere uczucie. Czas jednak pędzi nieubłaganie, a Barney ukrywa przed Valancy zaskakującą tajemnicę…

Błękitny Zamek to historia o samopoznaniu, wolności, miłości i odwadze, by żyć na własnych zasadach.

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

Lewa wyklejka: Lucy Maud Montgomery (1874–1942) – kanadyjska pisarka, która zasłynęła dzięki cyklowi powieści o przygodach rudowłosej Anne. Dzieciństwo spędziła w rybackiej wiosce Cavendish na Wyspie Księcia Edwarda. Jej matka zmarła, gdy Montgomery miała niecałe dwa lata. Wychowywali ją dziadkowie, którzy byli zwolennikami surowych zasad i nie okazywali jej zbyt wiele troski, dlatego najchętniej spędzała czas z ciotką Annie. Ukończyła w ciągu roku dwuletni kurs nauczycielski w Prince of Wales College w Charlottetown, po czym przez pewien czas pracowała jako nauczycielka i korektorka w gazecie. Wyszła za mąż za pastora Ewana Macdonalda, mieli trzech synów (średni zmarł zaraz po urodzeniu). Do wielbicieli jej słynnego cyklu o Anne Shirley zaliczają się między innymi Mark Twain, Alice Munro i Margaret Atwood.

Prawa wyklejka: Kaja Makowska – tłumaczka, wykładowczyni, recenzentka. W internecie dzieli się ciekawostkami z życia tłumaczki oraz miłością do książek. Za tłumaczenie powieści Tajemne Bractwo Pana Benedykta Trentona Lee Stewarta została nagrodzona w Plebiscycie Lokomotywa w kategorii Przekład.

⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆

[1] Kaja Makowska. Biogram: Jestem tłumaczką języka angielskiego, zajmuję się tłumaczeniem literatury dziecięcej, młodzieżowej i obyczajowej. Prowadzę profil instagramowy, na którym dzielę się ciekawostkami z branży oraz miłością do książek. Moje tłumaczenie książki Tajemne Bractwo Pana Benedykta Trentona Lee Stewarta zwyciężyło w kategorii Przekład Plebiscytu Lokomotywa.* Zob. jej profil na Instagramie.

[2] Anna Pol  –  wymyśliła koncepcję graficzną Marginesów. Tworzy okładki, ilustracje, projekty graficzne i typograficzne prawie wszystkich książek wydawnictwa. Ukończyła Akademię Sztuk Pięknych w Poznaniu, gdzie mieszka i pracuje. Od lat projektuje okładki dla wielu polskich wydawców, jest autorką ilustracji do książek, obrazów, kolaży*.