Projekt archiwistyczny mający za cel zebrać w jednym miejscu jak najwięcej informacji na temat książki "Błękitny Zamek" Lucy Maud Montgomery: historia wydania, tłumaczenia, adaptacje, recepcja.
Konferencja naukowa z okazji setnej rocznicy wydania Błękitnego Zamku o której wspominałam w tym poście odbyła się i jestem niezwykle zadowolona, że miałam możliwość się na nią połączyć :) Najciekawsze dla mnie okazało się opisanie przez kuratorki wystawy zgromadzonych eksponatów oraz wystąpienie właścicieli muzeum w Bali, na pewno spróbuję wykorzystać je w którymś z następnych wpisów. A na razie udostępniam, w razie gdyby komuś nie udało się dotrzeć na Teamsa w zeszłym tyogdniu, zapisy wideo ze zrealizowanych sesji, które ktoś umieścił na Internet Archive :)
Błękitny Zamek miał małe cameo w cyklu opowiadań publikowanym na łamach gazety "Victor Junior: dozwolone do lat 14". Każdy odcinek to inne perypetie Weroniki, będącej uczennicą jednej ze starszych klas podstawówki (w czasach, kiedy ta miała jeszcze sześć klas a po niej przechodziło się do gimnazjum). W tym opowiadaniu czytanie Lucy Maud Montgomery, bądź jakichkolwiek innych książek, zostało przeciwstawione (ku obrzydzeniu bohaterki) zainteresowaniu sportem.
⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆
[Poczta integruje ludzi, "Victor Junior" z 5 listopada 2002, nr 9, s. 16-17]
⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆
Brak w notce redakcyjnej informacji o tym, kto konkretnie odpowiadał za pisanie tej serii opowiadań dla czasopisma.
⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆
Ale Patryk? Po prostu się popisuje. Chce zwrócić na siebie uwagę. Może po prostu mnie kocha? Łukasz mówił, że jak grają razem w piłkę przed blokiem, to czasem o mnie wypytuje. Ale o czym można rozmawiać z Patrykiem? O Małyszu. O meczu Legia-Barcelona. Bo on nie czyta Lucy Maud Montgomery ani nic innego . Jak go spytałam o Błękitny zamek, to nie wiedział, co to w ogóle jest.
Kolejny artykuł wykopany z archiwów Guliwera :) Tym razem można w nim przeczytać o wznowieniu Błękitnego Zamku przez gdańskie wydawnictwo Novus Orbis i jak wpisywało się ono w ówczesny nurt wydawania literatury dla dziewcząt.
⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆
[Gertruda Skotnicka, Kopciuszek w kolorowych okładkach, "Guliwer" 1994, nr 4, s. 22-24]
⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆
Okładka zachwalana w tekście, projektu Danuty Jastrzębowskiej:
W dzisiejszym wpisie postanowiłam przypomnieć rozważania na temat postaci Joanny/Valancy z artykułu Katarzyny Berety, zamieszczonego w czasopiśmie "Guliwer", kwartalniku o książce dla dziecka. Mimo założeń Maud, że Błękitny Zamek miał być czytany przez dorosłych, i tak usilnie był spychany w granice literatury dziecięcej.
"Pierwsze wydanie w Polsce również ukazało się w 1926 roku. Na czwartej stronie edycji z 1985 r. widnieje informacja: „Tekst opracowano na podstawie wydania polskiego z 1926 r." L.M. Montgomery, Błękitny Zamek, Warszawa 1985, s. 4. Por. także: B. Tylicka, Montgomery [w:] Nowy słownik literatury dla dzieci i młodzieży. Red. K. Kuliczkowska, B. Tylicka. Wyd. 2, Warszawa 1984, s. 239.": Pierwsze polskie wydanie Błękitnego Zamku nie miało miejsca w 1926 roku a Nasza Księgarnia popełniła w swojej stopce redakcyjnej błąd. Błękitny Zamek ukazał się po raz pierwszy w 1939 roku nakładami wydawnictw J. Kubickiego i Księgarni Literackiej. Po wojnie Kubicki wznowił tytuł, nie opatrzył jednak swoich egzemplarzy datą wydania, stąd być może wyniknęło całe zamieszanie – Nasza Księgarnia oparła swoją edycję na tymże wydaniu i z braku roku publikacji, wpisali datę kanadyjskiej premiery.
⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆
Czym innym miałaby być literatura, jeśli nie stwarzaniem światów możliwych, innych, lepszych, budowaniem pomostów, po których można byłoby przemieścić się z ciemności do światła, z niewoli ku wolności, ze słabości w moc?
W dzisiejszym wpisie przytaczam wyniki zestawienia najchętniej czytanych autorów i ich książek z "Poradnika Bibliotekarza" z 1991 roku. Palma pierwszeństwa przypadła Lucy Maud Montgomery a pośród tytułów wymienianych przez bibliotekarzy znalazł się (a jakże) Błękitny Zamek :)
– korepetytor baletu – Ewa Gomol, Jerzy Sternalski
– inspektor baletu – Henryk Walentynowicz
– inspektor orkiestry – Dymitrios Ikonomu
– inspicjent – Czesław Twardowski
– kontrola tekstu – Elżbieta Alama-Sternalska
– dyrektor i kierownik artystyczny – Tadeusz Bursztynowicz
– zastępca dyrektora – Wieńczysława Matusz
Aktorzy:
Elwira Naguszewska, Elżbieta Sawicka [od sezonu 1983/84] jako Joanna Sritling
Zygmunt Gorczyński, Mirosław Kosiński [od sezonu 1985/86] jako Eddi Smith
Aleksandra Ciecholewska jako Tekla, ciotka Joanny
Krystyna Broszniowska, Elżbieta Alama-Sternalska jako Izabella, ciotka Joanny
Jolanta Łoś, Elżbieta Alama-Sternalska [od sezonu 1983/84] jako Oliwia, córka Izabelli
Monika Myszkowska jako Georginia, kuzynka Joanny
Sergiusz Wąsowicz jako Beniamin, stryj Joanny
Ireneusz Naguszewski jako Abel, zdun
Edmund Piotrowski jako Doktor Trent
Władysław Żydlik, Zbigniew Sawicki [od sezonu 1983/84] jako Redfern
Wiesław Łągiewka jako Parsival, narzeczony Oliwii
Chłopcy: Adam Jeleń, Romuald Maziuk, Zdzisław Przybylski, Kaziemierz Sowa
Balet:
I akt, "Błękitny Zamek": Katarzyna Nowak, Renata Wasikowska, Piotr Hanl, Ireneusz Maciejewski, Henryk Walentynowicz i zespół
II akt, "Damska orkiestra": koryfeje (Barbara Kosińska, Paweł Muchożewski, Andrzej Pęczak) i zespół
III akt, "Noc śwętojańska": Halina Bukowska, Ruta Gorczyńska, Teresa Gościniak, Barbara Włodarska-Hanl, Elżbieta Trzcińska-Müller, Ireneusz Maciejewski, Henryk Walentynowicz i zespół
Pozostali tancerze: Grzegorz Kotek, Violetta Kasprowicz, Jolanta Kędzierska, Elżbieta Kuśmierek, Katarzyna Kochanowska, Barbara Mieczkowska, Wiesława Pietrzak, Dorota Piwowarczyk, Ewa Ramos, Irena Trautman, Konstanty Potudin, Henryk Wawrzynowicz, Witold Werbik
Chór:
Grażyna Kołbuc-Diling, Teresa Dudarenko, Jolanta Foryś, Genowefa Falkowska, Wiesława Imiołek, Aleksandra Kędzierska, Małgorzata Kotek, Teresa Kozłowska, Helena Lesiewicz, Leokadia Kucińska, Maria Misztal, Danuta Nowik, Wanda Piasecka, Urszula Przybyszewska, Lilianna Turbaczewska, Anna Wochna, Edeltrauda Zengota, Krystyna Żukowska, Jerzy Bartz, Stanisław Bednarski, Ryszard Diling, Zbigniew Geburt, Andrzej Gibalski, Jerzy Gomol, Winicjusz Jankowski, Adam Jeleń, Ryszard Makulec, Stanisław Masłowski, Romuald Maziuk, Zdzisław Przybylski, Andrzej Przybyszewski, Kazimierz Sowa, Władysław Syrwid, Henryk Wdowiak
Obecne w książce fragmenty prozy Johna Fostera zostały oczywiście napisane przez Montgomery, nie powstały jednak z myślą o Błękitnym Zamku. Maud postanowiła w tym przypadku wykorzystać ponownie opublikowane na przestrzeni roku 1911 eseje dotyczące piękna przyrody: Spring in the Woods, The Woods in Autumn, The Woods in Summer oraz The Woods in Winter.
W poście zamieszczam pierwszy z serii, Spring in the Woods :)
Opis: Błękitny Zamek to historia młodej dziewczyny, która marzy o miłości. Joanna Stirling, pewnego dnia dowiaduje się o swojej śmiertelnej chorobie. Czuje się samotna, niekochana, a jej życie jest monotonne i bezbarwne. Wie, że ma przed sobą tylko rok życia i dlatego postanawia w nim wszystko zmienić. Przeciwstawia się rodzinie, tradycjom i dotychczasowemu życiu. Przed codziennością ucieka do świata marzeń, do Błękitnego Zamku…
Główna bohaterka Błękitnego Zamku została przywołana w artykule Anny Kronenberg Polityka reprezentacji: związki ideologii, władzy i płci w podrozdziale Women of Color: dzikuska, orientalna piękność, mamka jako przykład białej kobiety wyłamującej się z narzuconych przez społeczeństwo ról.
⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆
[Anna Kronenberg, Polityka reprezentacji: związki ideologii, władzy i płci, "Civitas Hominibus: rocznik filozoficzno-społeczny" 2014, nr 1 (9), s. 32-35]
Taka reprezentacja białych kobiet (skromne, czyste, cnotliwe, piękne), utrwalana przez europejskich mężczyzn, ogranicza kobiety do zaledwie kilku akceptowanych społecznie ról. Kobiety, które kwestionują te narzucone role, prezentowane są jako szalone, niebezpieczne, dewiacyjne. Literatura piękna, także popularna, dostarcza wielu takich przykładów, pochodzących nawet z XX wieku. Na przykład Joanna, główna bohaterka powieści pt. Błękitny Zamek Lucy Maud Montgomery z 1926 roku decyduje się w wieku 29 lat podejmować samodzielne wybory, „żyć dla siebie”. Rodzina uznaje ją wtedy za szaloną i próbuje wymóc na niej badania psychiatryczne. Kobiety zbuntowane (i zbuntowane bohaterki literackie) bywały często ubezwłasnowolnianie jako chore psychicznie.
Valancy (chociaż dla autorki pod zmienionym imieniem Joanna) została w książce Grażyny Plebanek włączona w autorski zbiór córek Rozbójniczki. Nazwa odwoływać się ma do postaci z baśni o Królowej Śniegu:
Bywają książki zbójeckie, mogą być rozbójnickie. Tytułem Córki Rozbójniczki nawiązuję do postaci z baśni Andersena, drugoplanowej, ale dla mnie bardzo ważnej. Dziewczynka, którą spotyka główna bohaterka Królowej Śniegu, to córka kobiety herszta zbójeckiej bandy. Mała Rozbójniczka, samowolna, krnąbrna, samolubna, trąca strunę dziewczyńskości — to my przed treningiem społecznym.
Grażyna Plebanek, Córki Rozbójniczki, Wydawnictwo WAB, Warszawa 2013, s. 9.
Córki Rozbójniczki to zbiór felietonów skupiających się na odczytywaniu kobiecości w różnych powieściach, które kształtowały autorkę na kolejnych etapach życia. Pośród nich znalazło się miejsce również na Valancy/Joannę, zastępując kojarzącą się w pierwszej kolejności z Montgomery Anne Shirley.
⋆⁺₊⋆ ━━━━⊱༒︎ • ༒︎⊰━━━━ ⋆⁺₊⋆
[Grażyna Plebanek, Córki Rozbójniczki, Wydawnictwo WAB, Warszawa 2013, s. 45-50]
Tym razem post w oderwaniu od polskiej recepcji, niemniej jednak cały czas w tematyce Błękitnego Zamku :) 23 października na Uniwersytecie w Guelph (ok. 250 kilometrów od miejscowości Bala, w której to w 1922 roku Montgomery spędziła wakacje i została zainspirowana do napisania The Blue Castle) odbywać się będzie Symposium & Exhibit Launch: The Blue Castle at 100: L.M. Montgomery's Ontario Story z okazji setnej rocznicy wydania Błękitnego Zamku. Wydarzenie będzie miało charakter hybrydowy, będzie więc możliwość podłączenia się online.
Spektakl w wykonaniu zespołu Teatru Wolandejskiego.
Premiera: 1 lutego 2014 r. w Domu Kultury Stokłosy (Warszawa)
Czas trwania: 70 minut
Na podstawie przekładu Karola B.
Produkcja:
– adaptacja i reżyseria – Barbara Ciastoń
– montaż dźwięku – Marcin Tkaczyk
– producent – Mateusz Mikuczyński
– producent wspierająca – Joanna Kostana
– producent eksploatacyjny – Kinga Sura
Aktorzy:
Agata Maczkowska & Marta Łącka, Agata Darnowska [do 2017] jako Joanna Tymon Kokoszka jako Edward Bartek Burtea jako Matka/Ojciec Edwarda Andrzej Kacperski Ciocia Tekla/Dr Trent Łukasz Napiórkowski [do 2019], Maciej Kerner [od 2019] jako Wuj Joanna Pocica, Magdalena Dwurzyńska [od 2015], Kamila Afeltowicz [od maja 2018*] jako Kuzynka Głosy (off): Barbara Ciastoń, Stanisław Kubiak, Piotr Kulczycki, Marta Werbanowska
Tłamszona przez nudę, konwenans i rodzinę Joanna w dniu swoich 29. urodzin dowiaduje się, że został jej zaledwie rok życia. Wobec tej wiadomości postanawia spędzić ostatnie chwile zupełnie inaczej niż dotychczas. Czy znajdzie w sobie dość odwagi, aby zrealizować to postanowienie? Czy uwierzy, że i ona zasługuje na „odrobinę szczęścia w miłości”?
Sztuka na motywach powieści Lucy Maud Montgomery [1].
Od co najmniej 1 kwietnia 2015 [2] opis został zmieniony na:
Dama uciekła spod klosza! Dlaczego, skoro każde uniesienie może zagrażać jej życiu lub zdrowiu?
Panna Joanna właśnie skończyła 29 lat. Do tej pory wegetowała pod okiem nadopiekuńczej rodziny w ciasnym gorsecie dobrego wychowania. Gdy dowiaduje się, że wkrótce umrze, postanawia wziąć życie we własne ręce… i zepsuć sobie reputację. Gnana marzeniami opuszcza dom i idzie się „zabawić”. Dokąd zaprowadzi ją poszukiwanie szczęścia? Co zrobi, gdy stanie oko w oko z podejrzanym mężczyzną? Czy starczy jej odwagi, żeby być szczęśliwą? Niesforne spojrzenie na powieść Lucy Maud Montgomery. Z przymrużeniem oka o miłości i innych dolegliwościach sercowych [2].
Został on później skopiowany przez wydawnictwo Poltext na tył ich wydania Błękitnego Zamku w wersji do nauki angielskiego.
Przedstawienie opiera się na bardzo ciekawym koncepcie, tj. Joanna jest grana jednocześnie przed dwie aktorki :)
Mimo zaprzestania dalszych wystawień po 2020 r., teatr nigdy nie zorganizował oficjalnego pożegnania z tytułem a opis przedstawienia cały czas widnieje na stronie internetowej w zakładce "spektakle" a nie "spektakle archiwalne".
Błękitny Zamek stał się obiektem rozważań w tekście Justyny Bargielskiej Jak rozkwitnąć,opublikowanym na łamach miesięcznika Znak. Został on także opatrzony ilustracją autorstwa Aleksandry Stanglewicz. Można na niej zauważyć charakterystyczną okładkę wydania z 1985 roku oraz symbole nawiązujące do fabuły powieści: ściętą z krzewu różę, klinujący się na torach bucik czy pierścionek, będący najprawdopodobniej odniesieniem do zaręczyn.
Po drugie, przyroda jest ogromnie istotna w przeżywaniu miłości. Zanim jeszcze wyzwoli Joannę z okowów codzienności zapowiedź rychłego zgonu, dużą pociechę dają jej przyrodnicze książki niejakiego Edwarda Fostera, z których całe urywki potrafi recytować z pamięci. Foster opisuje lokalną przyrodę, nieco ją romantyzując, w sposób bardziej alegoryczny niż relacjonujący, czym doskonale trafia w emocjonalne potrzeby uwięzionej w panieńskim pokoiku Joanny, pokoiku, którego okna nie wolno pod żadnym pozorem otwierać, ozdobionego jedynie dwiema równie przygnębiającymi rycinami: zmokniętym pieskiem na progu zamkniętych drzwi i schodzącą po schodach wymuskaną i zadowoloną z siebie królową Ludwiką.
Justyna Bargielska, Jak rozkwitać, "Znak" 2023, nr 6.
.png)
